આધુનિક ભારતના આધસુધારક : રામ મોહન રોય

આધુનિક ભારતના આધસુધારક : રામ મોહન રોય

  • રાજા રામ મોહન રોયનો જન્મ બંગાળ પ્રાંતના હુગલી જિલ્લાના રાધાનગર ગામમાં 22 મે 1772 માં થયો હતો તથા 27 સપ્ટેમ્બર 1833માં અવસાન થયું હતું. તેમના પ્રારંભિક શિક્ષણમાં પટના ખાતે ફારસી અને અરબીનો અભ્યાસ કર્યો હતો, જ્યાં તેમણે કુરાન, સૂફી રહસ્યવાદી કવિઓની કૃતિઓ અને પ્લેટો અને એરિસ્ટોટલની કૃતિઓનો અરબી અનુવાદ વાંચ્યો હતો.
  • બનારસમાં તેમણે સંસ્કૃતનો અભ્યાસ કર્યો અને વેદ અને ઉપનિષદ વાંચ્યા. 1803 થી 1814 સુધી, તેમણે ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની માટે પહેલા વુડફોર્ડ અને પછી ડિગ્બીના વ્યક્તિગત દિવાન તરીકે કામ કર્યું હતું. 1814 માં, તેમણે તેમની નોકરીમાંથી રાજીનામું આપ્યું અને તેમના જીવનને ધાર્મિક, સામાજિક અને રાજકીય સુધારાઓ માટે સમર્પિત કરવા માટે કલકત્તા ગયા હતા.
  • તેમણે હિંદુ સમાજમાં એકેશ્વરવાદ અને સુધારાનો પ્રચાર કરવા 1815માં કલકત્તામાં આત્મીય સભાની સ્થાપના કરી હતી. બંગાળ સતી નિયમન કે જેણે બ્રિટિશ ભારતની તમામ અદાલતોમાં સતી પ્રથા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો તે તત્કાલિન ગવર્નર-જનરલ લોર્ડ વિલિયમ બેન્ટિક દ્વારા 4 ડિસેમ્બર, 1829 ના રોજ પસાર કરવામાં આવ્યો હતો. સમાજ સુધારણાના ક્ષેત્રમાં રાજા રામમોહન રોયની સૌથી મોટી સિદ્ધિ 1829માં સતી પ્રથા નાબૂદી હતી. સતી પ્રથા એક ઐતિહાસિક હિંદુ પ્રથા હતી, જેમાં વિધવાએ પોતાના મૃત પતિના અંતિમ સંસ્કાર પર બેસીને પોતાનું બલિદાન આપવું પડતું હતું. 1830માં, તેઓ મુઘલ સામ્રાજ્યના રાજદૂત તરીકે ઈંગ્લેન્ડ ગયા જેથી બેન્ટિકનું બંગાળ સતી નિયમન 1829, જેણે સતી પ્રથા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો, તેને ઉલટાવી ન લેવાય.
  • રાજા રામમોહનરાય એક ભારતીય સુધારક હતા, જેઓ બ્રહ્મો સભાના સ્થાપકોમાંના એક હતા, જે ભારતીય ઉપખંડમાં સામાજિક-ધાર્મિક સુધારણા ચળવળ બ્રહ્મો સમાજના પુરોગામી હતા. તેમને મુઘલ સમ્રાટ અકબર II દ્વારા રાજાનું બિરુદ આપવામાં આવ્યું હતું. રાજકારણ, જાહેર વહીવટ, શિક્ષણ અને ધર્મના ક્ષેત્રોમાં તેમનો પ્રભાવ સ્પષ્ટ હતો.
  • તેઓ સતી પ્રથા અને બાળ વિવાહને નાબૂદ કરવાના તેમના પ્રયાસો માટે જાણીતા હતા. તેમને ઘણા ઈતિહાસકારો દ્વારા “બંગાળના પુનરુજ્જીવનના પિતા” તરીકે ગણવામાં આવે છે. રાજા રામમોહનરાય આધુનિક ભારતના આદ્યસુધારક ગણાય છે. નવા યુગના અગ્રદૂત અને જયોતિર્ધર પણ કહેવાય છે. તેમણે ધર્મમાં રહેલાં દૂષણો દૂર કરવા અનેક પ્રયત્નો કર્યા હતા અને એકેશ્વરવાદનો પ્રચાર કર્યો હતો. તેમણે 1814માં “આત્મીય સભા” નામે સંસ્થા સ્થાપી, પાછળથી આ સંસ્થા “બ્રહ્મોસમાજ” તરીકે પ્રચલિત બની. બ્રહ્મો સમાજે વિશેષ કરીને બંગાળમાં સમાજ અને ધર્મ સુધારણાના ક્ષેત્રે મહત્ત્વનો ફાળો આપ્યો હતો.
  • બ્રહ્મોસમાજ તરફથી ‘સંવાદ કૌમુદી’ નામે સાપ્તાહિક પણ બહાર પાડવામાં આવ્યું હતું. રાજા રામમોહનરાયે વિશેષ કરીને ‘બાળલગ્નો અને બહુપત્ની પ્રથા’ને દૂર કરવા પ્રયત્નો કર્યા. તેમજ ‘સતીપ્રથા’ની વિરુદ્ધ મોટી ઝુંબેશ ચલાવી તેમણે કહ્યું, “ધર્મશાસ્ત્રમાં કયાંય પણ સતીપ્રથાનો ઉલ્લેખ જોવા મળતો નથી”.

Leave a Comment

Share this post