ઇસરો નેવીગેશન ઉપગ્રહ NVS-01 સફળતાપૂર્વક અવકાશમાં પ્રક્ષેપણ

ઇસરો નેવીગેશન ઉપગ્રહ NVS-01 સફળતાપૂર્વક અવકાશમાં પ્રક્ષેપણ

  • ઇસરોએ GSLV રોકેટની મદદથી બીજી પેઢીનો અને 2232 કિલો વજનનો નેવીગેશન ઉપગ્રહ NVS-01 શ્રીહરિકોટા ખાતેથી અવકાશમાં સફળતાપૂર્વક તરતો મૂક્યો છે. અદ્યતન NVS શ્રેણીનો આ ઉપગ્રહ સતત અને સચોટ દેખરેખ રાખવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આ સાથે જ આ પ્રકારના ઉપગ્રહ ધરાવતા 3 દેશોની સૂચિમાં ભારતે સ્થાન મેળવ્યું છે.
  • ISRO એટલે કે ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થાએ નેવિગેશન સેટેલાઇટ NVS-01 લોન્ચ કર્યું હતું. તેને જીઓસિંક્રોનસ લોન્ચ વ્હીકલ એટલે કે GSLV-F12 દ્વારા અવકાશમાં મોકલવામાં આવ્યું હતું. આ સેટેલાઇટ 2016માં લોન્ચ કરાયેલા IRNSS-1G સેટેલાઇટનું સ્થાન લેશે. IRNSS-1G ઉપગ્રહ એ ISROની પ્રાદેશિક નેવિગેશન સેટેલાઇટ સિસ્ટમ NavICનું સાતમુ સેટેલાઇટ છે.
  • NavICનું વર્તમાન સંસ્કરણ L5 અને S બેન્ડ સાથે સુસંગત છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય આવર્તન સંકલન અને સુસંગતતા અનુસાર છે. L1 બેન્ડ નાગરિક ક્ષેત્રમાં ઝડપથી પ્રવેશ કરવામાં મદદ કરશે. NVS-01 અને તેના પછીના તમામ ઉપગ્રહોમાં L1 બેન્ડ હશે. NVS-01 નાવિક સમૂહ માટે તૈયાર કરવામાં આવેલી બીજી પેઢીના ઉપગ્રહોમાંથી પહેલો છે, જેને એડવાન્સ સુવિધાઓ સાથે નાવિક (NavIC)ને વધારે વિકસિત કરવા માટે ડિઝાઈન કરવામાં આવ્યો છે.
  • GSLV-F12/NVS-01 મિશન આયુષ્ય : 12 વર્ષ
  • આ મિશન અમદાવાદના સ્પેસ એપ્લિકેશન સેન્ટરમાંથી સ્વદેશી રીતે વિકસિત રૂબિડિયમ અણુ ઘડિયાળ પણ લઈ જઈ રહ્યું છે.
  • NavIC બે સેવાઓ પૂરી પાડે છે, 1)નાગરિકો માટે  SPS : standard positioning service,2) વ્યૂહાત્મક વપરાશકર્તાઓ માટે પ્રતિબંધિત સેવા એટલે કે RS :restricted service. નાવિક હાલમાં પ્રાદેશિક છે, તેને વૈશ્વિક સ્તરે  લઈ જવાની યોજના છે.

NavIC વિકસાવવાનું કારણ

  • દેશમાં નાગરિક ઉડ્ડયન ક્ષેત્રની વધતી જતી જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને આ સિસ્ટમ વિકસાવવામાં આવી છે. આ નેટવર્ક ભારત અને તેની સરહદથી 1500 કિમી સુધીના વિસ્તારને આવરી લે છે. તેને એ રીતે ડિઝાઈન કરવામાં આવ્યું છે કે, સિગ્નલ 20 મીટર કરતાં વધુ સારી રીતે યુઝર પોઝિશનની ચોક્સાઈ અને 50 નેનોસેકન્ડ કરતાં વધુ સારી સમયની ચોકસાઈ પ્રદાન કરવા માટે રચાયેલા છે.
  • સિસ્ટમનો ઉપયોગ ભૂમિગત, હવાઈ અને દરિયાઈ પરિવહન, લોકેશન-આધારિત સેવાઓ, વ્યક્તિગત ગતિશીલતા, સંસાધન દેખરેખ, સર્વેક્ષણ અને ભૂગણિત, વૈજ્ઞાનિક અનુસંધાન, સમય પ્રસાર અને જીવન સલામતી ચેતવણીના પ્રસારમાં કરવામાં આવે છે. NavIC નેવિગેશન સેટેલાઇટમાં ત્રણ રૂબિડિયમ અટોમિક ક્લોક પણ છે, જે અંતર, સમય અને પૃથ્વી પરની આપણી સ્થિતિની ચોક્કસ ગણતરી કરે છે.

Indian Regional Navigation Satellite System (IRNSS) :  NavIC

  • IRNSS એ એક સ્વતંત્ર પ્રાદેશિક નેવિગેશન સેટેલાઇટ સિસ્ટમ છે, જે ભારત દ્વારા વિકસાવવામાં આવી રહી છે. તે ભારતના વપરાશકર્તાઓને તેમજ તેની સીમાથી 1500 કિમી સુધી વિસ્તરેલા પ્રદેશને સચોટ સ્થિતિ માહિતી સેવા પ્રદાન કરવા માટે રચાયેલ છે, જે તેનો પ્રાથમિક સેવા વિસ્તાર છે. કુલ આઠ ઉપગ્રહો છે પરંતુ માત્ર સાત જ સક્રિય રહે છે. જીઓસ્ટેશનરી ભ્રમણકક્ષામાં ત્રણ ઉપગ્રહો અને જીઓસિંક્રોનસ ભ્રમણકક્ષામાં ચાર ઉપગ્રહો છે.
  • નક્ષત્રોનો પ્રથમ ઉપગ્રહ (IRNSS-1A) 1લી જુલાઈ 2013ના રોજ લોન્ચ કરવામાં આવ્યો હતો અને આઠમો ઉપગ્રહ IRNSS-1 એપ્રિલ 2018માં લોન્ચ કરવામાં આવ્યો હતો. તારામંડળના ઉપગ્રહ (IRNSS-1G)ના સાતમા પ્રક્ષેપણ સાથે, IRNSS ને 2016 માં ભારતના વડા પ્રધાન દ્વારા NavIC નામ આપવામાં આવ્યું હતું.
  • તેને ઈન્ટરનેશનલ મેરીટાઇમ ઓર્ગેનાઈઝેશન (IMO) દ્વારા 2020 માં હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં કામગીરી માટે વર્લ્ડ-વાઈડ રેડિયો નેવિગેશન સિસ્ટમ (WWRNS) ના ભાગ તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી હતી.

L બેન્ડ

  • ISRO ઓછામાં ઓછા પાંચ ઉપગ્રહોને સુધારેલ L-Band સાથે બદલવાની યોજના ધરાવે છે, જે તેને જાહેર જનતાને બહેતર વૈશ્વિક સ્થિતિની સેવાઓ પ્રદાન કરવામાં સક્ષમ બનાવશે, કારણ કે નક્ષત્રના ઘણા ઉપગ્રહો આયુષ્ય પૂર્ણ થવા આવ્યું છે. નિષ્ક્રિય ઉપગ્રહોની જગ્યાએ સમયાંતરે વધુ પાંચ ઉપગ્રહો લોન્ચ કરવામાં આવશે. નવા ઉપગ્રહોમાં L-1, L-5 અને S બેન્ડ હશે. L1, L2 અને L5 એ GPS ફ્રિકવન્સી છે, જ્યાં L1 ફ્રિકવન્સીનો ઉપયોગ GPS સેટેલાઇટ સ્થાનને ટ્રૅક કરવા માટે થાય છે.
  • S બેન્ડ 8-15 સે.મી.ની તરંગલંબાઇ અને 2-4 ગીગાહર્ટ્ઝના આવર્તન પર કાર્ય કરે છે. તરંગલંબાઇ અને આવર્તનને કારણે, S બેન્ડ રડાર સરળતાથી ક્ષીણ થતા નથી. આ તેમને નજીકના અને દૂરના હવામાન નિરીક્ષણ માટે ઉપયોગી બનાવે છે.

Leave a Comment

Share this post