રત્નાગીરીની રોક કલા

  • નિષ્ણાતોએ એવી ચિંતા વ્યક્ત કરી છે કે મહારાષ્ટ્રના રત્નાગિરી જિલ્લાના બારસુ ગામમાં પેટ્રોકેમિકલ રિફાઇનરીનું બાંધકામ આ વિસ્તારમાં મળી આવેલા લગભગ 250 પ્રાગૈતિહાસિક જીઓગ્લિફ્સને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
  • જીઓગ્લિફ્સ એ પ્રાગૈતિહાસિક ખડક કલાનું એક સ્વરૂપ છે જે રોક પેઈન્ટીંગ્સ, એચીંગ્સ, કપ માર્કસ અને રીંગ માર્કસના રૂપમાં હોઈ શકે છે.
  • જીઓગ્લિફ્સમાં દર્શાવવામાં આવેલી આકૃતિઓમાં મનુષ્યો અને પ્રાણીઓ જેવા કે હરણ, હાથી, વાઘ, વાનર, જંગલી ડુક્કર, ગેંડા, હિપ્પોપોટેમસ, ઢોર, ડુક્કર, સસલા અને વાંદરાઓનો સમાવેશ થાય છે.
  • તેમાં મોટી સંખ્યામાં સરિસૃપ અને ઉભયજીવી જીવો જેમ કે કાચબો અને મગર, શાર્ક અને ડંખવાળા જળચર પ્રાણીઓ અને મોર જેવા પક્ષીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે.
  • મહારાષ્ટ્ર અને ગોવામાં કોંકણના દરિયાકિનારા પર 900 કિ.મી.માં આવા ઘણા જીઓગ્લિફ્સના ક્લસ્ટરો છે.
  • રત્નાગિરી જિલ્લામાં આવી કલાના 1,500 થી વધુ નમુનાઓ છે, જેને ‘કાતલ શિલ્પા’ પણ કહેવાય છે, જે 70 સ્થળોએ ફેલાયેલા છે.
  • કાર્બન ડેટિંગ મુજબ, આ સાઇટ્સ 12,000 -20,000 વર્ષથી વધુ જૂની હોવાનું માનવામાં આવે છે. આ સ્થળો ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) દ્વારા સુરક્ષિત છે.
  • એપ્રિલ 2022 માં, કોંકણ ક્ષેત્રની આ સાઇટ્સને યુનેસ્કોની વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ્સની કામચલાઉ સૂચિ (Tentative List)માં પણ ઉમેરવામાં આવી હતી.
  • રત્નાગીરીની રોક કલા મેસોલિથિક (મધ્યમ પથ્થર યુગ)થી પ્રારંભિક ઐતિહાસિક યુગ સુધી માનવ વસાહતોના સતત અસ્તિત્વનો પુરાવો છે. જીઓગ્લિફ્સ ચોક્કસ પ્રકારના પ્રાણીસૃષ્ટિનું અસ્તિત્વ પણ દર્શાવે છે જે આજે હયાત નથી.

Leave a Comment

Share this post